دوره
های کمبود آب خاک و يا هوا، اغلب در طول چرخه زندگی گياه حتی در خارج از
نواحی خشک و نيمه خشک نيز اتفاق می افتد. واکنش های گياه به کمبود آب
پيچيده هستند،که تغييرات سازشي و يا اثرات زيان آور را شامل می گردند. تحت
شرايط مزرعه ايی ،اين واکنش ها مي توانند به طور سينرژيستی يا آنتاگونيستی
توسط وقوع ساير تنشها تغيير يابند. اين پيچيدگی به خوبی در اکوسيستمهايی
از نوع مديترانه ايی نشان داده می شود. و در آنجا گياهان دارای راهکارهای
غالب اجتناب از تنش مثل گياهان چند ساله با ريشه های عميق يا گياهان
يکسالة زمستانه بهاره، توأم با اسکلروفيل های مقاوم به تنش يافت می شوند.
اختلافات
بين گونه ها مي تواند به جای اختلاف در متابوليسم, به ظرفيتهای متفاوت
برای جذب و انتقال آب در يک وضعيت آبی مشخص منتهی گردد. تغييرات در نسبت
ريشه به اندام هوايی يا تجمع موقتی ذخاير در ساقه تحت شرايط کمبود آب با
تغييرات در متابوليسم کربن و نيتروژن همراهی می شود. در سطح برگ پراکندگی
انرژی القايی (تهييجی) بوسيلة فرايندهايی غير از متابوليسم کربن فتوسنتزی
يک مکانيسم دفاعی مهم می باشد که با کاهش در فتوشيمی و در دراز مدت افت
ظرفيت فتوسنتزی و رشد توأ م می گردد.
- حفظ موازنة صحيح آبي:
در
همين رابطه, دو گونة بلوط هميشه سبز را در کنار هم در منطقه اورای پرتقال,
مورد مقايسه قرار داده و در يافتند که هيچ اختلاف معنی داری از نظر مقادير
آسميلاسيون خالص کربن هنگاميکه رطوبت کافی در خاک وجود داشت و يا در مورد
گياهان تحت تنش خشکی ملايم در اول جولای, وجود ندارد. با وجود اين, تا
انتهای تابستان گرم و خشک (ماه سپتامبر) مبادلة گازی نيمروزی در Q.ilex نسبت به Q. suberكمتر متأثر گرديد. يعنی تا انتهای تابستان پتانسيلهای آبی بسيار بالاتری در برگهای Q.ilex (52 .1- مگا پاسگال ) در مقايسه با 38 .2-مگا پاسگال برای Q. suber مشاهده گرديد. و چنين فرض شد که ريشه های Q.ilex قادر به مکش و دريافت آب از لايه های عميق تر خاک بودند که به آنها اجازه مي داد در مقايسه با Q. suber
برای دورة طولانی تري مقادير بالاتری از جريان آب و آسميلاسيون برگي را
حفظ کنند. افزايش تراکم ريشه در واحد حجم خاک در گياهان يک ساله نظيرLupinus albus
نيز در شرايط کمبود آب مشاهده شده است.(شکل زير) در کل, رشد اندام هوايی
در مقايسه با ريشه در برابر کمبود آب حساس تر است. مکانيسم هايی که زمينة
پايداری و تداوم رشد ريشه را تحت تنش خشکی فراهم می آورند شامل تنظيم
اسمزی, افزايش در ظرفيت از بين رفتة ديوارة سلولی و همچنين انباشت ABA داخلی به جهت ممانعت از توليد اتيلن, می باشند.
- بسته شدن روزنه ,ذخيرة اقتصادي آب براي آسميلاسيون کربن:
كنترل
روزنه ايی تلفات آب, که هم در واکنش به کاهش در تورژسانس برگی يا پتانسيل
آبی و هم رطوبت نسبی پايين هوا می تواند اتفاق بيفتد, به عنوان اولين
واکنش گياه به کمبود آب در شرايط مزرعه ايی تشخيص داده شده است. بطوريکه
روزنه ها به علايم شيميايی (مثلABA) توليد شده بوسيلة ريشه های دهيدراته پاسخ می دهند در حاليکه وضعيت آبی برگ ثابت نگه داشته می شود.
- 2 coقابل دسترس, کنترل کنندة ظرفيت بيوشيميايي آسميلاسيون کربن می باشد که کاهش در کربن بين سلولی (Ci) به دنبال بسته شدن روزنه ها در دراز مدت کاهش ظرفيت ماشين فتوسنتزی را به منظور سازگاری به کربن در دسترس القا می کند.
بطوركلي,
مقاومت به خشكي در گياه به مجموعه ايي از مكانيسم ها و واكنش هاي پيچيده
ايي گفته مي شود كه گياه در صورت بر خورد با كم آبي, توانايي رشد و نمو
خود را تا حدودي حفظ مي كند.
منبع: کشاورزجوان
كشاورزي